JELSUM – 5 JANUARI 2026

Aan de leden van de gemeenteraad van Leeuwarden,

U bent het hoogste democratische orgaan van de gemeente. In die hoedanigheid bewaakt u niet alleen de koers van het college, maar ook de rechtsstatelijke grenzen waarbinnen die koers wordt gevaren. Transparantie, zorgvuldigheid en respect voor eigendom en burgerrechten zijn daarbij geen abstracties, maar concrete verantwoordelijkheden. Deze website nodigt u uit om die rol actief te nemen: om kennis te nemen van de feiten, om kritische vragen te stellen waar die uitblijven, en om—waar nodig—het college te corrigeren. Niet vanuit verwijt, maar vanuit uw mandaat om het openbaar bestuur rechtmatig, controleerbaar en dienstbaar te houden.

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 ligt hier een duidelijke vraag voor de gemeenteraad van Leeuwarden. Niet als politieke tegenstelling, maar als toets van bestuurlijke verantwoordelijkheid. Uw raad draagt daarmee ook de eindverantwoordelijkheid voor de wijze waarop het college handelt, hoe ambtenaren opereren en hoe wordt omgegaan met burgers, eigendom en rechtstatelijke beginselen.

Dit dossier vraagt geen slogans, maar openheid, dossierkennis en de bereidheid tot toetsing. Raadsleden die transparantie, rechtszekerheid en zorgvuldig bestuur serieus nemen, kunnen niet volstaan met afstand of stilzwijgen. Juist nu is het moment om vragen te stellen, stukken op te vragen en te beoordelen of het gemeentelijk handelen nog in lijn is met wat van een betrouwbare overheid mag worden verwacht.

De komende verkiezingen gaan daarmee niet alleen over nieuwe plannen, maar ook over verantwoording over het verleden. Wie bestuurt, moet bereid zijn rekenschap af te leggen. En wie zich kandidaat stelt, mag niet wegkijken van dossiers waarin die rekenschap wordt gevraagd.

Wij staan u graag te woord voor al uw vragen, zowel als raad in gezamenlijkheid of als individueel raadslid. U vindt onze contactgegevens onderaan deze website.

Met vriendelijke groet.

Chris Rijff (Voorzitter NFLS)

Wat speelde er rond het spoorfietsproject Jelsum–Stiens?

INLEIDING (Long read)

Het dossier Jelsum–Stiens laat zien wat er misgaat als een gemeente burgerinitiatief eerst omarmt, vervolgens frustreert en uiteindelijk probeert uit te wissen. Wat begon als een breed gedragen plan voor erfgoed, recreatie en lokale economie, eindigde in juridische blokkades, bestuurlijke trucs en zelfs strafrechtelijke escalatie. De komende maanden wordt het inzet van de gemeenteraadsverkiezingen in Leeuwarden.

Van belofte naar Blokkade – en waarom niemand ooit een rechter liet beslissen

Eind 2010 ontstaat het plan om de historische spoorlijn Leeuwarden–Anjum deels te hergebruiken voor een maatschappelijk project: recreatie, erfgoed, lokale economie en burgerinitiatief komen samen in wat later bekend wordt als de Reactivering spoorlijn Leeuwarden – Anjum als toeristische marketingtool ‘It Dockumer Lokaeltsje’ (Het verbindend element tussen toeristische projecten en ondernemerschap).

De Stichting Noord Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij (NFLS) neemt het initiatief en investeert tijd, geld en expertise.

De onverwachte opbraak en het veiligstellen van de bruggen (2011)

Begin 2011 wordt de NFLS onverwacht geconfronteerd met de versnelde opbraak van het spoor op het traject Jelsum–Stiens. Deze ingreep komt sneller en ingrijpender dan voorzien en dreigt onomkeerbare schade toe te brengen aan het historische spoorerfgoed, in het bijzonder aan de karakteristieke spoorbruggen.

Ook de provincie ontgaat de opbraak niet. De initiatiefnemer krijgt al snel de helpende hand toegestoken in de vorm van een email van gedeputeerde Piet Adema (CU). Die wil zijn gewicht wel in de schaal gooien richting ProRail! De media aandacht die het nu krijgt bereikt uiteindelijk zelfs Den Haag, waar kamerlid Arie Slob (CU) kamervragen stelt aan de minister. Kortom, er is tractie.

In deze fase ontstaat een nauwe en constructieve samenwerking tussen de stichting en de toenmalige wethouder Jaap Keizer. In overleg met het college wordt gekozen voor een pragmatische oplossing: de bruggen worden door de stichting veiliggesteld in het kader van de spoor-sanering, om sloop en verlies van de brugconstructie te voorkomen.

Deze handelwijze wordt niet achteraf gelegitimeerd, maar vooraf bestuurlijk afgestemd. In een collegebesluit uit 2011 wordt expliciet erkend dat de eigendom van de spoorbruggen bij de stichting ligt. Tegelijkertijd wordt vastgelegd dat, mocht de stichting haar activiteiten staken, de gemeente de bruggen voor een symbolisch bedrag van één euro kan overnemen. Dat detail zal later een sleutelrol spelen.

Het veiligstellen van de bruggen is daarmee geen eigenmachtige actie, maar het resultaat van bestuurlijk overleg en samenwerking tussen gemeente en stichting. Juist dit gegeven maakt de latere beschuldigingen en juridische stappen rond diezelfde bruggen des te schrijnender: wat eerst gezamenlijk is beschermd, wordt later gepresenteerd als betwist bezit. Het college en de raad nemen later in maart nog een aantal besluiten. Zo draagt de raad het college op de historische bruggen terug te plaatsen.

2011–2012 | Schriftelijke onderhandelingen met ProRail – en abrupt einde

Nadat het opbraakstof is neergedaald wordt de NFLS in april 2011 uitgenodigd op het hoofdkantoor van ProRail. Hier worden excuses gemaakt en voorgesteld om verder te praten over een oplossing. De NFLS doet in dit gesprek – waarvan ze een geluidopname maakt – een concreet bod van €70.000,- voor de overname van de gehele spoorbaan. Daar kan de directie op dat moment niet op ingaan omdat ze nog in gesprek zijn met de gemeente Leeuwarderadeel. In het voorjaar van 2012 neemt ProRail contact op met de NFLS i.v.m. overdracht van het spoortracé Jelsum–Stiens. In maart 2012 ontvangt de NFLS een schriftelijke aanbieding, vergezeld van een geheimhoudingsverplichting (NDA). Het traject lijkt concreet. Er is sprake van precontractueleverhoudingen.

Maar nog datzelfde voorjaar trekt ProRail zich plotseling terug. Zonder inhoudelijke motivering. De NFLS maakt schriftelijk bezwaar tegen die gang van zaken, maar een antwoord blijft tot op vandaag uit. Het dossier verdwijnt in stilte. Jaren later zal blijken dat juist deze fase cruciaal is voor alles wat volgt.

2013–2014 | Grondposities veiliggesteld – koerswijziging gemeente

Eind 2013 probeert de stichting haar project veilig te stellen. Ze neemt opties op vrijwel alle gronden langs de spoorbaan — inclusief de stationslocatie Jelsum en de haltelocatie Koarnjum. Daarmee zet de stichting zichzelf neer als serieuze partij: niet alleen idealisme, maar ook juridisch en financieel commitment. Maar dan stuit de NFLS op iets dat wringt: de verkoper – Waalstede Vastgoed BV – toont een e-mail waaruit blijkt dat de gemeente Leeuwarderadeel zélf interesse heeft om diezelfde gronden te kopen – onder meer om er een vliegtuigspottersplek te realiseren. Precies wat de NFLS ook van plan is.

Streekmarketing (NFLS Web-app + boek)

In oktober 2013 bied de stichting een speciale web-app aan. De app is door de uitgever ontwikkeld ter promotie van het boek ‘Opkomst en ondergang van de Noord-Friesche Locaal Spoorwegmaatschappij’ van de auteur Oege Kleine en omvat het hele spoornetwerk van de historische NFLS. De app stelt iedereen met een smartphone, tablet of laptop in de gelegenheid toeristische attracties langs het tracé gemakkelijk onder handbereik te krijgen en bestaat uit vier thema’s; Attracties, Eten & Drinken, Verblijf & Overnachting of een (sponsor)vermelding onder Diverse. De web-app vormt een belangrijk onderdeel van de markertingtool die het Dokkumer Lokaaltje dan al is.

Internationale erkenning: opdracht uit België

Terwijl de het project in Friesland bestuurlijk vastloopt, laat de Stichting NFLS elders zien dat haar concept wél werkt. In deze periode sleept de stichting een substantiële opdracht in België binnen voor de levering van spoorfietsen. De opdracht onderstreept dat het niet gaat om een hobbyproject, maar om een professioneel en exportwaardig concept dat internationaal wordt herkend en toegepast. Met het geld wat de stichting verdient wordt ze instaat gesteld om eigen investeringen te plegen in Friesland. Juist die tegenstelling maakt de situatie in Leeuwarden extra wrang.

In 2014 verandert het bestuurlijke klimaat drastisch. Van samenwerking naar concurrentie — alleen heet het nergens zo. De gemeente Leeuwarderadeel koopt eind dat jaar het spoortracé van ProRail, maar niet de stationslocaties en overige gronden. Die blijven particulier eigendom van de NFLS. Het evenwicht kantelt: de gemeente wordt eigenaar van het tracé, de stichting van vrijwel alles eromheen. Vanaf dit moment ontstaat een structurele spanning rond eigendom, zeggenschap en macht.

“Deze gemeente is bereid met iedereen samen te werken die met concrete plannen komt”

Met die bijzondere uitspraak probeerde Joop Boertjens in een amper 20 minuten durend gesprek op 07 april 2015 de indruk te wekken dat hij – Leeuwarderadeel – openstond voor samenwerking met de NFLS.

In het officiële verslag van de gemeente valt echter te lezen; “de gemeente in beginsel altijd met eenieder bereid is tot goed overleg”

Het Masterplan Dokkumer Lokaaltje, het Stappenplan van Weusthuis & Partners, het Projectplan Reactivering Spoorlijn Leeuwarden–Anjum van Quattro Advies het Projectplan Spoorrijtuig Jelsum (Rustpunt) en Bedrijfsplan voor een Friesche High Tea (Priuwerij), vormden samen één inhoudelijk en planologisch geheel: een doordachte herbestemming van het laatste intacte deel van het historische Dokkumer Lokaaltje. Deze plannen werden opgesteld in nauwe afstemming met Provinciale en gemeentelijke overheden lokale stakeholders en sloten expliciet aan bij beleidsdoelen op het gebied van erfgoed, recreatie, regionale economie en duurzame mobiliteit. Opvallend is dat onderdelen van deze planvorming — met name het stappenplan van Weusthuis & Partners — inhoudelijk zijn gebruikt door de overheid, terwijl de financiering daarvan deels liep via publieke partijen zoals de gemeente Dongeradeel en woningcorporatie Thûs Wonen.

Tegelijkertijd geldt dat de integrale projectontwikkeling, inclusief het projectplan voor Rustpunt Jelsum en het exploitatieconcept rond spoorfietsen, volledig is gefinancierd door Stichting NFLS zelf. NFLS droeg de kosten voor onderzoek, ontwerp, planvorming, erfgoedstudies en exploitatievoorbereiding, zonder structurele publieke bijdragen en zonder eigendomsoverdracht aan de overheid. Daarmee lag het financiële risico expliciet bij de stichting, terwijl overheden zich wel bedienden van de inhoud en de resultaten van deze plannen. Juist deze asymmetrie — publiek gebruik van privaat gefinancierde planvorming, gevolgd door bestuurlijke blokkades en het afsnijden van realisatie — vormt een kernpunt in het dossier en roept fundamentele vragen op over zorgvuldigheid, betrouwbaarheid en bestuurlijke verantwoordelijkheid.

2015 | Startnotitie, vergunningen en de eerste breuk

In maart 2015 vraagt de stichting twee omgevingsvergunningen aan: één voor rails/spoorfietsen op de oude baan, en één voor een korte spoorsectie in Stiens. Die tweede aanvraag is geen hobby; het is een demonstratie: laten zien dat spoorbaan en fiets-/wandelpad naast elkaar kunnen bestaan — precies het punt waarop de gemeente haar afwijzing baseert.

De procedure verloopt volgens de wet. Er ontstaat zelfs een vergunning van rechtswege.

Tegelijkertijd wordt in de gemeenteraad gesproken over een startnotitie en een geheim rapport van Grontmij die nooit formeel beleid worden, maar wél worden ingezet om het initiatief te vertragen en ondermijnen. Deze gang van zaken kost wethouder Rinske van de Meulen bijna de politieke kop wanneer ze geconfronteerd wordt met een motie van wantrouwen. De burgemeester moet er aan te pas komen de om raadsvragen die vanuit FNP en GBL aan de wethouder gesteld worden te beantwoordenen waarmee ze ‘de politieke trekpop’ van de voorzitter wordt.

“Sporen op de klei”

Op 1 april 2015 blijkt in de raad dat de relatie tussen gemeente en NFLS bewust als “verstoord” wordt neergezet. Politieke spelers zoals Harm de Kroon (PvdA) introduceren alternatieve – niet beleidsmatige plannen (zoals Sporen op de Klei), afkomstig uit netwerken rond Staatsbosbeheer, terwijl het plan van de NFLS – dat al sinds 2011 bestuurlijke steun had – bewust naar de achtergrond wordt geduwd. In een op 07 april ingelast overleg op het gemeentehuis van Stiens, met het college en de stichting, worden de eerste leugens van Burgemeester Joop Boertjens feit.

De tafel in Stiens: 7 april 2015

Op 7 april 2015 is er een overleg in het gemeentehuis in Stiens, met een zware delegatie: burgemeester Joop Boertjens, wethouder Rinske van der Meulen, gemeentesecretaris Harry Siegersma, ambtenaar Anna den Herder (cluster VROM) en de advocaat van de gemeente Ivo van der Meer — en aan de andere kant de NFLS, aanwezig met met het bestuur en de eigen advocaat Pieter Huisman.

Van dit gesprek bestaan een geluidsopname en transcriptie!

De burgemeester zou hebben gezegd dat “de gemeente bereid is samen te werken met iedereen die met concrete plannen komt.” In het officiële verslag blijft dat hangen als “bereid tot goed overleg”. Dat verschil is niet semantisch. Samenwerking is een route. Overleg is een eindeloze rotonde.

2015–2016 | Van blokkade naar strafrecht

Wat bestuurlijk niet lukt, krijgt in 2016 een strafrechtelijk vervolg. Op 24 maart 2016 wordt namens de gemeente aangifte gedaan van diefstal van spoorbruggen – bruggen die volgens een collegebesluit van 2011 eigendom zijn van de NFLS. De advocaat van de gemeente mr. Ivo van der Meer (D66) gaat graag mee in deze valse framing. De aangifte is feitelijk onjuist, maar heeft grote gevolgen. Starfrechtelijk onderzoek door het Openbaar Ministerie levert sepot 01 op; géén strafbaar feit gepleegd door de stichting.

De NFLS doet tegenaangifte wegens valse aangifte. De politie weigert echter om deze op te nemen. Een artikel-12-procedure volgt, maar ook die strandt. De boodschap is helder: het strafrecht wordt ingezet, maar sluit zich zodra het richting de overheid zelf wijst. Voor een burgerinitiatief is dat funest: je bouwt geen erfgoed project met een verdenking boven je hoofd, zelfs niet als die later wegvalt.

2015–2018 | Verjaring en administratieve trucs

Tussen 24 juni en 6 juli 2015 plaatst de stichting de spoorsectie bij de Lege Hearewei in Stiens. Zichtbaar, en bewust gekozen. Twee sporen lopen hier parallel: de stichting toont dat het technisch uitvoerbaar is; de gemeente organiseert administratief haar positie.

In dezelfde periode zet de gemeente stappen richting een eigendomsclaim wat zij concretiseert door een akte van verjaring in te schrijven en laten passeren bij notariskantoor De Haan voor een perceel in Stiens – deels naast, deels onder het spoortracé – in eigendom bij de stichting NFLS. Het Kadaster communiceert later per e-mail dat het de gang van zaken verdacht vindt. Toch zet de gemeente – burgemeester Joop Boertjens – door om korte tijd later ook nog bestuursdwang in ‘kunnen’ te zetten. De ‘nieuwe juridische realiteit’ is volgens ‘het gezag’ een ‘feit’ geworden.

Interne gemeentelijke stukken (later boven water gekomen via WOO-besluiten) tonen dat men zich intern zeer bewust is van de juridische kwetsbaarheid, maar extern vasthoudt aan het eigen narratief. De gemeente weigert zelfs te betalen voor de grond die ze van de stichting gestolen heeft.

Vanaf de plaatsing intensiveert de handhaving. Bestuursdwang komt in beeld terwijl (1) één vergunning al van rechtswege is ontstaan, (2) de tweede aanvraag niet inhoudelijk is beoordeeld, en (3) eigendom van spoor/bruggen/landhoofden betwist wordt. De druk houdt de zomer aan. Op 17 september 2015 ruimt de stichting de spoorsectie zelf op om escalatie en kosten te voorkomen. Het fysieke bewijs verdwijnt. Het conflict niet!

Dit is het moment waarop het dossier van beleidsdiscussie verandert in iets anders: een strijd om controle, waarin zichtbaarheid wordt afgestraft en tijd het wapen is.

Spoorfietsen als breekijzer: hoe machtspolitiek een raad buitenspel zette

Het afblazen van het spoorfietsproject Jelsum–Stiens markeerde meer dan het einde van een recreatief initiatief. Het liet zien hoe bestuurlijke macht in Gemeente Leeuwarderadeel structureel werd geconcentreerd bij het college, terwijl de gemeenteraad stap voor stap buiten spel werd gezet.

Hoewel het project van de Noord-Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij (NFLS) beschikte over politieke steun en paste binnen vastgesteld beleid, veranderde het college gaandeweg de spelregels. Veiligheidsargumenten en ruimtelijke bezwaren doken pas op toen uitvoering dichterbij kwam. Alternatieven verdwenen uit beeld, besluitvorming verschoof naar ambtelijke kaders en politieke ruimte werd dichtgeregeld.

Toen oppositiepartijen FNP en Gemeentebelangen (GBL) uiteindelijk de raadszaal verlieten, was dat geen incident maar een protest tegen een bestuurscultuur waarin democratische controle werd uitgehold. Het college handelde, de raad mocht volgen — of zwijgen.

De casus Jelsum–Stiens staat daarmee niet op zichzelf. Het dossier laat een terugkerend patroon zien: burgerinitiatieven met draagvlak worden juridisch en procedureel vastgezet, totdat zij bestuurlijk ‘onhaalbaar’ zijn. Met de gemeentelijke herindeling verdween het spoorfietsproject geruisloos van de agenda van Gemeente Leeuwarden, maar de fundamentele vraag bleef liggen:
wie stuurt hier — de gekozen volksvertegenwoordiging, of het bestuursapparaat?

Het patroon
Over al deze dossiers heen tekent zich een vaste bestuurslogica af:
– eerst politieke steun neutraliseren,
– vervolgens juridische procedures fragmenteren,
– en tenslotte eigendoms- en investeringsrechten reduceren tot ‘feitelijk handelen’ zonder rechtsingang.

Wat elders wél lukt: spoorfietsen in Hengelo

In Hengelo krijgt het spoorfietsconcept wél de ruimte. Het project groeit daar uit tot een publiek succes: duizenden toeristen bezoeken jaarlijks het traject om op een unieke en duurzame manier te recreëren.

De officiële opening onderstreept het belang dat eraan wordt gehecht: de Commissaris van de Koning brengt een bezoek en Pier Eringa verricht de opening door het lint door te knippen. Het contrast is scherp: wat in Hengelo wordt gevierd als voorbeeld van innovatie en erfgoed, strandt in Friesland op bestuurlijke blokkades.

2020 | Ongeoorloofd graafwerk en openlijke confrontatie

In 2020 laat de gemeente, zonder toestemming en zonder geldige titel, graafwerkzaamheden uitvoeren op particulier terrein in Stiens door aannemer WMR-Rinsumageest. De NFLS sommeert zowel gemeente als aannemer om te stoppen. Dat gebeurt echter niet.

Uit interne stukken blijkt dat na deze sommatie zelfs wordt gekeken naar alternatieve routes, wat slechts één ding betekent: de gemeente wist donders goed dat zij fout zat. Toch wordt het project doorgedrukt. Voldongen feiten als strategie.

2021 | Eerste WOO-besluit: wat zichtbaar wordt, is belastend

Een WOO-besluit uit juni 2021 levert honderden pagina’s aan interne documenten op: bodemonderzoeken, interne mails, brieven, notariële aktes. Ze bevestigen wat al jaren wordt gezegd: de gemeente kende de eigendomssituatie, kende de risico’s, en handelde toch in strijd met de regels.

2023–2025 | Nieuwe procedures, oude patronen (Station Jelsum: van erfgoedicoon tot bestuurlijk afbraakdossier)

Station Jelsum had het kloppend hart moeten worden van het spoorfietsproject: Rustpunt, ontvangstlocatie, vliegtuigspottersplek en erfgoedanker van het Dokkumer Lokaaltje. Juist hier kwamen cultuurhistorie, recreatie en private investeringsbereidheid samen. En juist hier ontspoorde het dossier volledig — door concreet bestuurlijk en ambtelijk handelen.

Al vanaf 2023 was sprake van actieve betrokkenheid van Provincie Fryslân op niveau van de gedeputeerde (Sietske Poepjes), om de gemeente Leeuwarden bij de les te krijgen, waarbij gemeentesecretaris Eelke de Jong gesprekspartner was. Niet in de vorm van heldere regie of bescherming van erfgoed, maar via informele beïnvloeding, tegenstrijdige signalen en bestuurlijke dubbelzinnigheid. In de praktijk betekende dit: wel sturen, niet dragen; wel interveniëren, niet vastleggen. Op verzoek van de provincie zou de stichting voorlopig op de achtergrond blijven. Haar rol zou vertegenwoordigd worden door een ingehuurde architect, die uiteindelijk ook de handoek in de ring gooit als blijkt dat ook deze door de gemeente wordt genegeerd. Hier strand het nieuwe ontwerp en uitvoering van de stationslocatie Jelsum.

Collegeverantwoordelijkheid: afspraken zonder uitvoering

Het college van burgemeester en wethouders nam meerdere malen kennis van het initiatief Station Jelsum en sprak daarover positief — mondeling en schriftelijk. Daarmee ontstond een gerechtvaardigd vertrouwen bij de initiatiefnemers. Dat vertrouwen werd echter niet waargemaakt. Het college:
• liet planologische procedures voortduren zonder besluitvorming,
• gaf geen tijdige en consistente aansturing aan de ambtelijke organisatie,
• en corrigeerde niet toen eenmaal duidelijk was dat vergunningen van rechtswege waren ontstaan.

Dit is geen beleidsvrijheid, maar nalaten.

Ambtelijke verantwoordelijkheid: traineren en blokkeren

Gesteld kan worden dat de gemeente Leeuwarden begin 2018 besmet is geraakt door ambtebaren van de gemeente Leeuwarderadeel. Binnen de nieuwe (gefuseerde) ambtelijke organisatie werden de NFLS en Station Jelsum vervolgens niet gefaciliteerd maar gefrustreerd. Concreet door:
• het niet tijdig reageren op vergunningaanvragen,
• het achteraf inroepen van privaatrechtelijke belemmeringen,
• en het blijven vragen om stukken (zoals een pachtovereenkomst) die de gemeente zélf niet aanleverde.

Deze handelwijze staat haaks op de Lex Silencio Positivo. Zodra een vergunning van rechtswege is ontstaan, vervallen bestuursrechtelijke correctiemogelijkheden. Dat is geen interpretatie, maar geldend recht. Het desondanks blokkeren van uitvoering is ambtelijk onrechtmatig handelen. Hier tonen zich de namen en handtekeningen van de voormalige ambtenaren van Leeuwarderadeel als een infecterend virus!

Provinciale rol: sturen zonder verantwoordelijkheid

De provincie speelde een zichtbare rol in het bestuurlijke krachtenveld rond Station Jelsum. Niet via formele besluiten, maar via:
• informele druk,
• gesprekken buiten de initiatiefnemer om,
• en signalen richting gemeente en raad die het project als “problematisch” neerzetten zonder inhoudelijke onderbouwing.

Deze rol was des te zwaarder omdat de provincie eerder wél bereidheid had getoond om het project te ondersteunen. Bij beschikking ontvangt de stichting in 2018 ruim € 24.000,- subsidie t.b.v. de herontwikkeling van de stationslocatie Jelsum. Het ontbreken van formele provinciale besluitvorming (gedeputeerde staten) maakt de inmenging niet minder relevant, maar juist minder controleerbaar.

Subsidie en terugvordering: bestuurlijk falen afgewenteld

Het college besloot uiteindelijk (begin 2025) tot terugvordering van een subsidie die juist was verstrekt om de ontwikkeling van de stationslocatie Jelsum mogelijk te maken. Dat besluit baseerde zich niet op nalatigheid van de stichting, maar op het uitblijven van realisatie – terwijl:
• procedures door de gemeente zelf waren gefrustreerd,
• vergunningen van rechtswege waren genegeerd,
• en essentiële gemeentelijke handelingen waren uitgebleven.

Dit is bestuurlijk inconsistent en juridisch kwetsbaar: de overheid creëert het probleem en sanctioneert vervolgens het gevolg.

Bestuurlijke samenhang: geen incident, maar patroon

Station Jelsum is geen op zichzelf staand incident. Het handelen van college, ambtenaren en provincie past in een herkenbaar patroon:
• het strategisch inzetten van privaatrecht om publiekrechtelijke procedures te blokkeren,
• het laten ontstaan van vergunningen van rechtswege om daarna alsnog te interveniëren,
• en het consequent afschuiven van bestuurlijke verantwoordelijkheid op een private initiatiefnemer.

Wie dit dossier leest, kan niet volhouden dat hier sprake is van miscommunicatie of toevallige fouten. Dit is bestuurlijke sturing vanuit de gemeente met ontwijking van verantwoordelijkheid. Laat helder zijn dat de Provincie Fryslan en hun ambtenaren geen blaam treffen bij het vastlopen van dit dossier!

2025 | Ongeoorloofd graafwerk en juridische confrontatie

In november 2025 heeft de gemeente Leeuwarden opnieuw graafwerkzaamheden laten uitvoeren op en direct grenzend aan percelen waarvan zij wist – althans behoorde te weten – dat deze niet tot haar eigendom behoren en dat de eigendomssituatie juridisch betwist en gedocumenteerd is. Deze werkzaamheden vonden plaats zonder toestemming van de eigenaar, ondanks eerdere schriftelijke sommaties (2020 en herhaald nadien) en zonder voorafgaand civielrechtelijk titel of onherroepelijk bestuursrechtelijk besluit dat betreden of ingrijpen legitimeerde. Daarmee is sprake van een herhaald patroon van onrechtmatige daad: het willens en wetens negeren van privaat eigendomsrecht, het creëren van voldongen feiten en het achteraf trachten te rechtvaardigen van handelen dat vooraf niet was toegestaan. Dat de gemeente daarbij verwijst naar “algemeen belang” zonder dit concreet, proportioneel en gemotiveerd te onderbouwen, maakt dit niet anders; een abstract beroep op publiek belang kan geen vrijbrief vormen voor structurele inbreuken op eigendom.

Opvallend en juridisch zwaarwegend is dat deze gang van zaken in 2025 is vergezeld gegaan van inschakeling van politie en het Openbaar Ministerie, waarbij gemeentelijke correspondentie – die niet rechtstreeks aan de betrokkene (NFLS) was verzonden – wel door het OM is betrokken bij de beoordeling van de zaak. Dit terwijl hoor en wederhoor feitelijk is uitgebleven, eerdere sepotbeslissingen (sepot 01) bekend waren en de civielrechtelijke aard van het geschil evident was.

De inzet van het strafrechtelijke kanaal in een lopend eigendoms- en bestuursrechtelijk conflict wekt daarmee de schijn van instrumentalisering van het strafrecht ter afdekking van eigen bestuurlijk handelen. Juist in die context krijgen de herhaalde sommaties, de bekende eigendomsgeschillen en de volharding in graafwerkzaamheden extra gewicht: niet als incident, maar als bewust gekozen strategie, waarbij handhaving en strafrecht niet worden ingezet ter bescherming van de rechtsorde, maar als drukmiddel tegenover een private eigenaar. Dat is juridisch problematisch en bestuurlijk (politiek) uiterst kwetsbaar.

Dit project had een toonbeeld kunnen zijn van erfgoedbehoud zonder publieke kosten. Dat dit niet is gebeurd, is geen noodlot en geen ondernemersrisico, maar het rechtstreekse gevolg van keuzes — gemaakt door het college, uitgevoerd door ambtenaren en beïnvloed door provinciale inmenging. En precies dáár hoort zij ook te worden benoemd.

Dat is waar de verantwoordelijkheid ligt.

In 2025 volgt een nieuw WOO-besluit. Opnieuw worden cruciale onderdelen geweigerd, waaronder communicatie met het Kadaster. Tegelijkertijd beroept de gemeente zich op “gesloten dossiers” en “bekende standpunten” – terwijl er nooit een rechterlijk oordeel is geweest. 2021–heden: WOO-stukken, uitputting, en een kernvraag die niemand durft te laten beoordelen.

Wanneer de NFLS eind 2025 opnieuw aangifte doet (onder meer over erfvredebreuk en misbruik van bevoegdheden), seponeert het Openbaar Ministerie de zaak. Het OM baseert zich daarbij op een gemeentelijke brief die de NFLS zelf nooit heeft ontvangen. Later blijkt die brief te zijn hergedateerd en achteraf ondertekend.

Volgens beide versies bevestigen die stukken het beeld dat de gemeente de kwetsbaarheid van haar positie kende, maar niet herbeoordeelde. Nieuwe aangiften worden geseponeerd; volgens de uitgebreide versie spelen zelfs brieven die belanghebbenden niet ontvingen en achteraf gedateerde/ondertekende communicatie een rol in hoe het OM tot sepot kwam.

En dan is er die ene zin die blijft haken: de kernvraag — van wie is het eigendom? — is nooit door een rechter beantwoord.

Daarmee verandert het conflict van juridisch debat in een proef op de rechtsstaat: als niemand een inhoudelijke rechterlijke vaststelling organiseert, blijft bestuur “veronderstellen” en moet de burger “volhouden”.

Station Jelsum (2023–2025): erfgoed als decor, bestuurscultuur als hoofdrolspeler

In de uitgebreide versie krijgt het verhaal een tweede bedrijf: Station Jelsum, bedoeld als rustpunt/ontvangstlocatie/erfgoedanker. Hier gaat het niet alleen om spoor en grond, maar om hoe een gemeente omgaat met initiatief, procedure en vertrouwen.

Wat zich over vijftien jaar aftekent, is geen incidentenreeks maar een consistent patroon:

college dat positief kennisneemt, waardoor gerechtvaardigd vertrouwen ontstaat, maar vervolgens planologische procedures laat voortslepen en niet corrigeert wanneer vergunningen van rechtswege ontstaan;

ambtelijke trainering: niet tijdig reageren, achteraf privaatrechtelijke blokkades opvoeren, en blijven vragen om stukken (zoals een pachtovereenkomst) die de gemeente zelf niet aanlevert; vervolgens privaatrecht en bestuursrecht door elkaar gebruiken, en uiteindelijk het strafrecht inzetten om initiatiefnemers te breken.

provinciale inmenging via informele druk en dubbelzinnige signalen, terwijl er wel subsidie wordt verstrekt en later terugvordering volgt wanneer realisatie uitblijft — ondanks dat die uitblijft mede door gemeentelijke frustratie van procedures.

Het juridisch prikkelende zit in de omkering: de overheid zou (volgens de tekst) eerst de uitvoering blokkeren en daarna het uitblijven van uitvoering gebruiken als grond om te sanctioneren (subsidieterugvordering).

Slot: wanneer recht afhankelijk wordt van draagkracht

Na vijftien jaar blijft een ongemakkelijke constatering over: eigendom en rechtspositie zijn bestuurlijk ingevuld, niet rechterlijk vastgesteld. In de compacte versie wordt het hard opgeschreven: de stichting heeft geen middelen meer voor een bodemprocedure; recht wordt dan een kwestie van uithoudingsvermogen!

Vandaag de dag

Staat de NFLS nog steeds. Met dossiers, besluiten, WOO-stukken en een geschiedenis die zich niet laat wegpoetsen. De vraag is niet meer of dit ooit juridisch wordt getoetst, maar wanneer – en hoeveel schade er tegen die tijd zal zijn aangericht aan vertrouwen, rechtsstaat en burgerinitiatief.

Conclusie: geen incidenten, maar een bestuurlijk patroon

Wat in dit dossier zichtbaar wordt, is geen reeks losse misverstanden of ongelukkige samenlopen van omstandigheden. Het gaat om een aaneenschakeling van bestuurlijke keuzes en nalatigheden die over meerdere jaren, dossiers en bestuurslagen heen een consistent patroon laten zien.

Vanaf het moment dat particuliere initiatieven werden ontplooid rondom de voormalige spoorlijn en aanverwante locaties, heeft het gemeentebestuur herhaaldelijk tegenstrijdige standpunten ingenomen, privaatrecht en publiekrecht door elkaar laten lopen en gebruikgemaakt van bevoegdheden die juridisch uitgeput of niet (meer) van toepassing waren. Vergunningprocedures zijn gefrustreerd, toezeggingen niet nagekomen en eigendomsposities genegeerd of betwist zonder deugdelijke grondslag.

Deze handelwijze kan niet worden afgedaan als ondernemersrisico of beleidswijziging achteraf. De gevolgen — stilgelegde projecten, financiële schade en juridisch escalerende conflicten — waren voorzienbaar en zijn rechtstreeks terug te voeren op concrete besluiten en gedragingen van het college en de ambtelijke organisatie, mede in wisselwerking met provinciale bemoeienis.

Van belang is daarbij dat nooit sprake is geweest van een rechterlijke eindbeslissing, een vaststellingsovereenkomst of een formele finale afdoening van de onderliggende geschillen. Het herhaaldelijk betitelen van dossiers als “gesloten” heeft daarom geen juridische betekenis en kan geen afbreuk doen aan de beoordeling van nieuwe feiten, nieuwe handelingen en voortgezette normschendingen.

In een rechtsstaat mag van een gemeentebestuur worden verwacht dat het zorgvuldig, consistent en transparant handelt, juist waar privaat eigendom, vergunningen van rechtswege en het gebruik van handhavings- of strafrechtelijke instrumenten samenkomen. Wanneer dat structureel niet gebeurt, ontstaat niet alleen schade, maar ook een aantasting van vertrouwen in het openbaar bestuur.

Dat is de kern van dit dossier. Niet een mislukt project, maar een bestuurlijk falen waarvoor verantwoordelijkheid moet worden genomen — inhoudelijk, juridisch en publiek.

KORT MAAR BONDIG

🟥 1. In 2011 sprak de gemeente Leeuwarderadeel expliciet steun uit voor het project van de NFLS.

🟥 2. In datzelfde besluit werd vastgelegd dat de spoorbruggen eigendom waren van de stichting.

🟥 3. De gemeente kocht later wél het spoortracé, maar liet stationslocaties en gronden bewust particulier.

🟥 4. Vanaf dat moment ontstond structurele spanning over eigendom, zeggenschap en macht.

Wat volgde was geen samenwerking, maar tegenwerking.

🟥 5. In 2012 werd een concreet verkoopaanbod van ProRail aan de NFLS zonder motivering afgebroken.

🟥 6. De gemeente bleef richting de raad suggereren dat gesprekken “nog liepen”.

🟥 7. In 2015 ontstond een vergunning van rechtswege voor Rustpunt Jelsum — die daarna doelbewust werd gefrustreerd.

🟥 8. Bestuurlijke ‘startnotities’ werden ingezet om tijd te rekken, niet om besluiten te nemen.

Toen dat niet werkte, werd het zwaardere middel ingezet.

🟥 9. In maart 2016 deed de gemeente aangifte van diefstal van bruggen die zij wist dat niet van haar waren.

🟥 10. Die aangifte bleek feitelijk onjuist en juridisch onhoudbaar.

🟥 11. Tegen-aangifte werd niet opgenomen; onderzoek bleef uit.

🟥 12. Het strafrecht werd gebruikt als blokkade-instrument, niet als waarheidsvinder.

Ondertussen ging de gemeente verder op particulier terrein.

🟥 13. In 2020 liet de gemeente zonder recht of toestemming graafwerkzaamheden uitvoeren op privégrond.

🟥 14. Sommatie om te stoppen werd genegeerd; alternatieve routes werden intern besproken.

🟥 15. WOO-documenten tonen aan dat de gemeente zich bewust was van haar juridische kwetsbaarheid.

En toch ging (en gaat) men door.

Wat betekent dit voor de verkiezingen van 2026?

“Het hoofdpijndossier van de gemeente Leeuwarden”.

Dit dossier gaat niet alleen over het spoortracé Jelsum – Stiens.

Maar over de lokale bestuurscultuur van de gemeente Leeuwarden.

Dan hebben we het over:

– Hoe gaat een gemeente om met burgerinitiatief?
– Wat gebeurt er als burgers eigendom hebben dat “in de weg ligt”?
– Wie wordt beschermd als het spannend wordt — de burger of het bestuur?

In plaats van transparantie zag de NFLS:

1) Onrechtmatige inbreuk op eigendom / bezit (privaatrecht)

Verwijt: betreden/gebruiken/bewerken van particuliere gronden en werken (incl. spoorbaan-gerelateerde objecten) zonder titel, toestemming of rechtsgeldige grondslag.
Toetsbaar met: eigendoms-/kadastrale gegevens, sommatiebrieven, foto’s/rapporten, werkopdrachten, WOO-stukken.

2) Negéren van een expliciet betredingsverbod en eerdere sommatie (kennis/wetenschap)

Verwijt: na kenbaar gemaakt verbod (schriftelijk, 2020) toch doorgaan met werkzaamheden, waardoor opzet/roekeloosheid aannemelijker wordt en “goede trouw” ongeloofwaardig.
Toetsbaar met: sommatie NFLS + ontvangst/kennis bij gemeente (mail/brief/verslag), latere opdracht aan aannemer.

3) Onrechtmatige uitvoering van werkzaamheden (zorgplicht / gevaarzetting / schade)

Verwijt: laten verrichten van graaf-/maai-/inrichtingswerkzaamheden terwijl voorzienbaar was dat dit schade, hinder of escalatie zou veroorzaken (incl. contractuele boete-/verbodsbepalingen op de gronden).
Toetsbaar met: boeteclausule/kettingbeding, bodemrapporten, werkplannen, meldingen, schaderapporten, interne risicostukken.

4) Misbruik van privaatrechtelijke “belemmering” als bestuursrechtelijk stopmiddel (Windmill-lijn)

Verwijt: privaatrecht inzetten (eigendom/pacht) om een bestuursrechtelijke uitkomst/positie te forceren of te blokkeren, waar dat niet hoort (en/of na het ontstaan van een vergunningpositie).
Toetsbaar met: correspondentie over pacht/“privaatrechtelijke belemmering”, vergunningdossier, timing rond procedures.

5) Onzorgvuldig handelen rond vergunning van rechtswege (Lex Silencio Positivo)

Verwijt: door (i) niet tijdig beslissen/handelen en (ii) daarna tóch blokkeren of handelen alsof bevoegdheden nog openstonden, terwijl de rechtsgevolgen van niet-tijdig beslissen hard zijn.
Toetsbaar met: indieningsdata, ontvangstbevestigingen, termijnen, bewijs ontstaan vergunning van rechtswege, latere gemeentelijke interventies.

6) Schending van beginselen van behoorlijk bestuur (Awb)

Verwijt: inconsistent/ tegenstrijdig beleid, onvoldoende motivering, ongelijke behandeling, onevenredige maatregelen, of “doelredeneren” (uitkomst eerst, motivering later).
Toetsbaar met: besluiten/afwijzingen, motiveringen, interne memo’s uit WOO, vergelijkbare gevallen.

7) Onvolledige of misleidende voorstelling van feiten richting derden (RvS/rechtbank/OM)

Verwijt: feitelijke onjuistheden of weglatingen die besluitvorming beïnvloeden (bijv. eigendom bruggen/ spoorbaan, kennis van sommatie, status van afspraken, planvorming).
Toetsbaar met: processtukken, collegebesluit 2011 (bruggen), kadastrale stukken, WOO-documenten, e-mails Kadaster, notariële akte.

8) Oneigenlijk/strategisch gebruik van strafrechtelijk instrumentarium (aangifte/drukmiddel)

Verwijt: (laten) doen van aangifte of “strafrechtelijke framing” die niet primair waarheidsvinding dient maar civiel/ bestuurlijk voordeel, reputatieschade of druk; zeker als eigendomsfeiten anders liggen.
Toetsbaar met: aangifte 24 maart 2016, PV verdachte, collegebesluit 2011 (eigendom/€1-koopoptie), tijdlijn bestuurlijke escalatie.

9) Procedurele onzuiverheid in communicatie met OM (hoor/wederhoor / transparantie)

Verwijt: een gemeentelijke brief aan het OM laten meewegen zonder die tijdig rechtstreeks aan de stichting te sturen, plus herdatering/ ondertekening achteraf waardoor de procespositie wordt beïnvloed.
Toetsbaar met: OM-mail 19 dec 2025, gemeentelijke brief (concept/ondertekend), verzenddata/metadata, mail ambtenaar Seinstra 29 dec 2025.

10) Onvoldoende WOO-naleving (zoekslag, volledigheid, motivering, deelbesluiten)

Verwijt: ontoereikende zoekslag/ uitsluitingen zonder deugdelijke motivering, geen volledige inventaris, selectieve openbaarmaking (bijv. wel notariële akte, niet Kadaster-communicatie), of “alleen aan u niet mogelijk” als afweerconstructie.
Toetsbaar met: WOO-besluit(en) 27-06-2021 en 05-08-2025, inventarislijsten, weigeringsgronden, ontbrekende documentcategorieën.

Conclusie: geen incidenten, maar een bestuurlijk patroon

Dat is de kern van dit dossier. Niet een mislukt project, maar een bestuurlijk falen waarvoor verantwoordelijkheid moet worden genomen — inhoudelijk, juridisch en publiek.

Dat raakt de kern van de lokale rechtsstaat!

De Stichting Noord Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij kondigt hierbij formeel aan:

om de gemeente Leeuwarden volledig aansprakelijk te stellen
voor de schade die is ontstaan door het structureel frustreren van het spoorfietsproject, de inzet van het rijtuig, de ontwikkeling van station Jelsum, het miskennen van eigendomsrechten en het onrechtmatig inzetten van bestuurs- en strafrechtelijke instrumenten.

Deze aansprakelijkheid ziet onder meer op:

Torpederen van het eerste Nederlandse Spoorfietstraject ooit
gemiste investeringen, omzet en maatschappelijke waarde
Rustpunt Jelsum, Spottersplek en NFLS-rijtuig (foto rechts)
eigendom van spoorgronden en bruggen
bestuursdwang en graafwerkzaamheden
valse aangifte en procedurele misleiding

Wat het spoorfietsen voor Friesland had kunnen betekenen?

Het was bedoeld als het eerste volwaardige spoorfiets-tracé van Nederland — uniek in Europa — precies op het allerlaatste fysieke restant van het Dokkumer Lokaaltje. Geen reconstructie, geen decor, maar rijden op het echte spoor, dwars door het Friese landschap en door de geschiedenis zelf. Het behoud van het allerlaatste stukje cultureel erfgoed van het spoor van it Dockumer Lokaeltsje.

Spoorfietsen in Friesland was dus geen gimmick en geen toeristisch speeltje

Dit plan raakte het DNA van Friesland: nuchter, eigenzinnig, geworteld in het land en tegelijk vooruitkijkend. Het Dokkumer Lokaaltje was ooit een levensader voor dorpen en economie; het spoorfietsenproject gaf dat erfgoed een nieuwe, duurzame functie. Beleving in plaats van verval. Gebruik in plaats van vergetelheid.De timing was geen toeval. Met Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 bood dit project precies wat Friesland internationaal wilde laten zien: authentiek erfgoed, lokaal initiatief en toekomstgerichte recreatie. Niet grootschalig of anoniem, maar menselijk, tastbaar en van onderop.

Cruciaal: de Stichting NFLS was bereid zelf te investeren.
Niet alleen in de spoorfietsen en het onderhoud van het tracé, maar ook in wandelpaden langs de spoorbaan, op eigen kosten. Zo ontstond een meervoudige route: spoorfietsen, wandelen, landschap, geschiedenis — zonder beslag op publieke middelen.

Dit was geen vraag om subsidie.
Dit was een aanbod aan Friesland.

~~Spoorfietsen Jelsum – Stiens~~

Een uniek concept, op een unieke plek, met respect voor het verleden en vertrouwen in de toekomst. Spoorfietsen had hier hét icoon kunnen worden van modern Fries erfgoedbeleid.

Spoorfietsen Twente – Hengelo

Van eind april tot en met eind oktober kun je in Hengelo spoorfietsen op een uniek stukje Twentse spoorhistorie. Een rit duurt ongeveer 20 minuten en is ideaal te combineren met een wandeling in de omgeving of een picknick op één van de banken langs het tracé.

Sinds 2016 heeft de spoorlijn een tweede leven gekregen dankzij de railbikes. Het oorspronkelijke spoortraject uit 1884 kreeg in 2019 de status van gemeentelijk monument. Per spoorfiets kunnen tot zes passagiers mee. Zelf proberen? Bezoek dan www.spoorfietsen.nl

Wat is een “vergunning van rechtswege”?

Vergunning van rechtswege betekent: als een bestuursorgaan (bijv. een gemeente) niet binnen de wettelijke beslistermijn op een aanvraag beslist, kan de vergunning automatisch ontstaan.
Waarom dit schuurt: het mechanisme is bedoeld om traag bestuur te prikkelen. In de praktijk ontstaat spanning als de overheid vervolgens via andere routes (handhaving, privaatrecht, intrekking) toch blokkeert. In dit dossier is dat precies het strijdpunt.

Deze Lex Silencio Positievo bestaat niet meer in het bestuursrecht.

Wat is bestuursdwang?

Bestuursdwang is een bevoegdheid van de overheid om zelf (of via een aannemer) een overtreding te beëindigen — bijvoorbeeld iets verwijderen — op kosten van de betrokkene.

Waarom dit schuurt: bestuursdwang is een zwaar middel. Het hoort proportioneel te zijn en zorgvuldig voorbereid. In dossiers waar eigendom of vergunningstatus betwist wordt, kan bestuursdwang als een voldongen feit werken: het object is weg, nog vóórdat een rechter inhoudelijk oordeelt.

Wat is “verjaring” in eigendomskwesties?

Verjaring kan ertoe leiden dat iemand eigenaar wordt door langdurig bezit (onder voorwaarden, afhankelijk van goede trouw en termijnen).
Waarom dit schuurt: verjaring is juridisch complex en factueel: het gaat om bezitshandelingen, openbaarheid, duur, en context. Als één partij de verjaring als “feit” presenteert, terwijl de ander het bezit betwist, ligt een rechterlijke toets voor de hand. In dit dossier is juist de klacht dat zo’n toets uitblijft of te laat komt.

_{Nieuwsberichten & Media}

DE RAPEN ZIJN GAAR

Door Andries Veldman (Liwwadders, december 2025)

Waar Omroep Oost een kleine tien jaar geleden de loftrompet stak over het initiatief voor een toeristische spoorfietslijn bij Hengelo, en na de totstandkoming ervan bestuurs-bobo en oud-inspecteur van de gemeentepolitie in Leeuwarden Pier Eringa het lint doorknipte, is ondernemer Chris Rijff bij de gemeente Leeuwarden en het vroegere Leeuwarderadeel van een koude kermis thuisgekomen. Obstructie en misleiding werden zijn deel.

In de genoemde gemeenten ijverde Rijff jarenlang voor een toeristische attractie op een deel van het oude tracé van het roemruchte Dokkumer Lokaaltje tussen Jelsum en Stiens, later ook wel aangeduid als ZPC-aardappellijntje. Dit deel is inmiddels tot fiets- en voetpad omgevormd, de rails zijn helemaal verdwenen. Rijff vindt het ee mooi fietspad, maar gruwt van de procedurele machinaties waarmee hij te maken kreeg. Hij kondigt nu aan zijn strijd op te zullen voeren en de hoofdschuldigen ter verantwoording te roepen nu ook het Rustpuntproject aan de Bredyk in Jelsum door de gemeente is getorpedeerd: ‘De rapen zijn gaar.’

In het Leeuwarder café Wouters overhandigt de oud-Dokkumer Rijff, tegen woordig alweer, decennia Fries om utens in Hilversum, een vijf pagina’s tellend overzicht van wat hij als voor zitter van de Stichting Noord Friesche Lokaal Spoorwegmaat schappij in de afgelopen vijftien jaar meegemaakt heeft in de gemeenten Leeuwarderadeel en Leeuwarden. In deze stichting heeft Rijff zijn plannen ondergebracht. Het einddoel was het realiseren van een deels gerestaureerde spoorlijn, aangevuld met de herbouw van stationsgebouwen en de bouw van rijtuigen die als plaats van verpozing dienst kunnen doen. Met een spoorfiets, zo was de bedoeling, konden de diverse onderdelen aan het tracé worden bezocht. Rijff zag zijn initiatief als een positieve stimulans voor de toeristische en historische ontwikkeling van dit deel van Friesland. Zag, want het plan werd in de loop der tijd van tafel geschoven.

Het gepresenteerde overzicht en de bijbehorende met documenten geschraagde verhalen tonen een minder fraai beeld van Friese bestuurders en ambtenaren. Dat de gemeente en provincie elkaar als overheden tegenwerken is niet nieuw. In de documenten duiken vele bekende bestuurders en ambtenaren op. Over hen zijn er door de jaren heen met name van ondernemers veel klachten geweest. In deze krant is er in het verleden al het een en ander over geschreven. De trend die zichtbaar wordt wanneer plannen niet voldoen aan de visie van beslissers is: het vertragen van de beantwoording van vragen of de verwerking van ingeleverde documenten, het zich van de domme houden, het schuiven van verantwoordelijkheden tussen ambtenaren, het dreigen met financiële dwangsommen en het in gang zetten van juridische procedures die naderhand de toets der kritiek niet kunnen doorstaan. Rijff heeft met al deze strategieën te maken of te maken gehad. Voor hem is nu de maat vol. ‘Ik vind hier wat van.

Veel ondernemers haken in zo’n geval af. Ik niet.’

Waar het in dit verhaal vooral om gaat, is het herhaaldelijk falen van overheden en het torpederen van plannen van ondernemers. Die plannen zijn uiteraard niet altijd realistisch of in het algemeen belang, maar behoren wel door de gemeente of provincie op zakelijke wijze te worden behandeld. Ook dient er sprake te zijn van een gelijk
waardig speelveld.

Voor wat het Dokkumer Lokaaltje betreft keren we terug naar het moment waarop bij Rijff het zaadje werd geplant om van de voormalige spoorlijn een toeristische trekpleister te maken.

‘Als kind kwam ik met het verhaal over het Dokkumer het Lokaaltje in aanraking. Noem het nostalgie. In 2009 heb ik voor de lol het hele traject om de tien meter gefotografeerd. Vijfenveertig kilometer, van Leeuwarden naar Anjum, in beide richtingen. Daar had ik niet echt een bedoeling mee, totdat ik mensen onder weg ontmoette die de waarde van het tracé onderschreven en mij op ideeën brachten. Daar is vermoedelijk het zaadje voor een alternatieve ontwikkeling van de lijn geplant.’ Rijff startte een marktonderzoek en bedacht dat de lijn min of meer het DNA van Friesland zou kunnen verbeelden. ‘Wat in Zwitserland de bergen zijn, is in Friesland het platteland.’

Chris Rijff denkt groot, is niet benauwd voor gedegen onderzoek, is standvastig en staat, hoewel hij een zelfontwikkeld elektrisch, amfibisch en grotendeels houten vliegtuig in een hangar in Teuge heeft staan, allerminst als een luchtfietser te boek. Hij is geen buitensporig kapitaalkrachtige
‘Rijff gruwt van de procedurele machinaties waarmee hij te maken kreeg’ Je leert groot te denken als je in de vliegtuigbouwbusiness zit’ ondernemer. ‘Ik hoef er niet van te leven, maar ben ook niet echt bemiddeld.’

Na een reis met zijn zoon naar een spoorlijn in het Franse Normandië ontsproot het plan voor een Friese spoorlijn. ‘Tot in Stiens lagen er nog rails. Ik heb in 2010 het plan voor het spoor fietsen ontwikkeld voor het traject van Jelsum naar Stiens, met als mogelijk einddoel de her ontwikkeling van de gehele lijn, inclusief de grondlocaties van de voormalige spoorgebouwen. Als je dat gaat berekenen, dan zit je op een investering van ongeveer 18 miljoen euro. Hier zegt men dan al gauw: dat is in protte jild. Dat mag zo zijn, maar als je daar een hele spoorlijn met toebehoren van kunt ontwikkelen is het peanuts. Je leert groot denken als je in de vliegtuigbouwbusiness zit.’

De gemeente Leeuwarderadeel zag het plan wel zitten en besloot op 11 januari 2011 positief. In de stukken staat: ‘Positieve grond houding planologisch t.b.v. project Dokkumer Lokaaltje; geen financiële middelen beschikbaar stellen.’ Rijff wist waar hij aan toe was en liet zich door het ontbreken van financiële middelen aan de zijde van de gemeente niet van de wijs brengen.

Na aanvankelijke steun doem den in de loop van 2013 de eerste apen en beren op. ProRail, na de splitsing met de Nederlandse Spoorwegen, eigenaar van alles rond het spoor wat geen trein of station is, sloopte de rails van het traject. ‘Wat er nog van over was, de twee spoorbrug gen over de Stienserfeart en de Jelsumerfeart, heb ik in overleg met wethouder Jaap Keizer van de toenmalige gemeente Leeuwarderadeel veiliggesteld om te voorkomen dat de route zou verdwijnen. Die bruggen liggen nu bij mijn spoorfietscompagnon Gerrit Postmus in Blija.’

Ondertussen gingen de onder handelingen met ProRail door. Ook dit proces verliep volgens Rijff moeizaam. ‘Ze probeerden me af te schepen met argumenten die niet valide waren en kwamen met het verwijt dat de stichting de pers zou hebben gebruikt om kwaad over hen te spreken; een doorzichtige tactiek om iemand op een zijspoor te rangeren.’ Rijff liet het er niet bij zitten en ging aan tafel bij vastgoedbedrijf Railside/Waal stede die eerder spoorgronden had overgenomen van de NS. ‘Bij dat Rotterdamse bedrijf toonden ze mij op een scherm alle hoek jes binnen het spoorgebied in Leeuwarderadeel waar men wel vanaf wilde. Verdeeld over zes percelen heb ik toen voor ruim 6.000 euro op het tracé tussen Jelsum en Stiens 1500 vierkante meter grond gekocht, waaronder de stationlocatie Jelsum en de voormalige halte Koarnjum.’

De volgende partij die Rijff de voet dwars zette was de gemeente Leeuwarderadeel, waar inmiddels een nieuw college zitting had genomen. ‘In 2014 werd de gemeente plots actief en presenteerde een vrijwel soortgelijk plan ‘Sporen op de klei’ waarbij de nadruk op natuur lag en niet op het railvervoer. Bovendien wenste men mij daar niet bij te betrekken.’ Burgemeester Joop Broertjens was nu de kwade genius. ‘De gemeente had een plan en ik moest van het kleed. Ik heb ze toen gewaarschuwd: jullie zitten hier al te diep in, dat moet je zo niet doen.’ Broertjens pakte de zaak stevig op en confronteerde Rijff met enkele bestuursrechtelijke acties waar onder een eenzijdig opgestelde notariële akte verklaring van verjaring. Vervolgens werd bestuursdwang toegepast. ‘Dat was een oorlogsverklaring. Hij pakte zaken aan waar een twist op zat, dat vond ik onbegrijpelijk en ook onbehoorlijk. Als jurist zou hij moeten weten dat dat niet kon. Hij deed aangifte van diefstal tegen mij van de twee spoorbruggen. Daar werd ik uiteraard van vrijgesproken door het OM met als toelichting dat je geen dief kunt zijn van je eigen bezit.’ De stichting deed terstond aangifte tegen burgemeester Boertjens en ambtenaar Anna den Herder, maar de politie weigerde die op te nemen.

euro te kunnen benutten. ‘Gedeputeerde Sietske Poepjes (CDA) was voorstander van de plannen en wilde uitvoering ervan. Met een delegatie van zes personen zaten we om tafel om de zaak intern te bespreken. Poepjes zelf ging later met gemeentesecre taris Eelke de Jong van Leeuwarden direct in gesprek waarin de gedeputeerde met de hand op de tafel sloeg en zei: ik wil dat dit project doorgaat.’

Maar actie van de gemeente Leeuwarden bleef uit. ‘Het was het bekende liedje van vertragen en hopen dat je opgeeft. We zitten dan al in oktober 2022. De gemeente vroeg om aanvullen de documenten en probeerde de stichting te bewegen tot het opnieuw aanvragen van een vergunning terwijl die inmiddels van rechtswege was ontstaan.’ Een ook in andere zaken beproefde tactiek, zo leert degeschiedenis. De impasse leek te worden doorbroken door inzet van de provincie, die bij de gemeente Leeuwarden aandrong op een pachtovereenkomst voor gebruik van een strook grond om een replica van een NFLS-rijtuig te plaatsen op stationslocatie Jelsum. Dit alles had al voor aanvang seizoen 2023 gereed moeten zijn maar Leeuwarden leverde niet, en uitvoering van het Rustpuntproject bleef feite lijk geblokkeerd.

Tussentijds laait de oorlog tussen de twee partijen weer op, nu met de gemeente Leeuwarden, die Leeuwarderadeel sinds 2018 had ingelijfd. Rijff: ‘Percelen aan de Lege Hearewei in Stiens staan bij overvloedige regenval blank. Dat water komt van de terp in Stiens en zoekt het laagste punt. Moestuinen staan onder water. Zonder enig overleg stond de gemeente begin 2020 te graven in mijn percelen en die van de buren. Die waren met vakantie en wisten bij terugkeer niet wat hen overkwam. Grote stukken gazon werden vernield en de heg is weg. In mijn percelen werd zonder toestemming gegraven terwijl ook hier bovendien nog een extra beding op ligt, name lijk dat het zonder bodemonder zoek niet is toegestaan om in een spoorlijn te graven vanwege de mogelijkheid van de aanwezig heid van verontreinigde grond. Dat hoort een gemeente te weten. In november dit jaar gebeurde het weer: opnieuw stond de gemeente zonder ons vooraf in te lichten in percelen van mij en de stichting NFLS te graven.’
Wat in Friesland niet lukte, lukte wel in Overijssel. Daar floreert sinds voorjaar 2016 de eerste spoorfietslijn van Nederland. Omroep Oost bericht in april 2016: Er is vandaag hard gewerkt om de Akzo-lijn in Hengelo klaar te maken als nieuwe spoorfiets lijn. Een deel van de oude zout lijn is twee jaar geleden weggehaald, maar wordt alsnog weer hersteld. Railbouwer Strukton legt dit laatste spoordeel gratis aan. Initiatiefnemer Jurriaan Knol noemt het fantastisch dat dit weggevaagde stukje spoor er na morgen weer ligt.

‘Het bijzondere is dat mensen dankzij al die hulp binnenkort kunnen spoorfietsen over industrieel erfgoed en tegelijkertijd kunnen genieten van het landschap en de natuur.’

Morgen gaat Strukton het laatste deel afmaken. ‘Het wordt allemaal nog een race tegen de klok, maar we willen 15 april de eerste ezoekers ontvangen,’ zegt ondernemer Chris Rijff van de spoorfietslijn.

REACTIE VOORMALIG BURGEMEESTER JOOP BOERTJENS

‘We hebben een langslepend conflict met de heer Rijff gehad. Hij heeft zich twee bruggen toegeëigend ten koste van de gemeente.
Daar hebben we tegen moeten optreden. Uiteindelijk hebben we het er bij laten zitten. Ik woon in Groningen, maar kom er nog wel eens. De oude spoorlijn is een mooi fiets- en voetpad geworden waar veel mensen plezier aan beleven.’

TOT SLOT, VOOR U ALS BESTUURDER, RAADSLID OF JOURNALIST

10 messcherpe vragen die U zichzelf of aan anderen kunt stellen

Eigendom bruggen (2011): erkent het college dat in het collegebesluit van februari 2011 de spoorbruggen aan de stichting worden toegeschreven, en zo ja: hoe verhoudt zich dat tot latere handhavings- en strafrechtelijke stappen?

ProRail-dossier (2012): welke stukken bezit de gemeente over het ProRail-aanbod in maart 2012 en de abrupte terugtrekking, en waarom is het bezwaar/het verzoek om uitleg destijds niet inhoudelijk afgehandeld?

Vergunning van rechtswege (2015): waarom is de beslistermijn op de vergunningaanvraag verlopen, en welke interne afweging is gemaakt toen duidelijk werd dat daarmee een vergunning van rechtswege zou ontstaan?

Privaatrechtelijke belemmering: op basis van welke concrete eigendomsstukken stelde de gemeente in 2015 dat uitvoering niet kon vanwege privaatrecht — en waarom is niet gekozen voor snelle civiele of bestuursrechtelijke duidelijkheid via de rechter?

Overleg 7 april 2015: is er een transcript/geluidsopname en zo ja: wil het college die (geanonimiseerd waar nodig) openbaar maken, zodat het verschil tussen “samenwerking” en “goed overleg” verifieerbaar wordt?

Handhaving vs. eigendomsdispuut: waarom is gekozen voor bestuursdwang terwijl eigendom en vergunningstatus betwist waren? Welke proportionaliteits- en subsidiariteitstoets is gedaan?

Verjaring: op basis van welke bezitshandelingen en welke periode stelt de gemeente dat verjaring is ingetreden, en welke onafhankelijke toets (extern juridisch advies of rechterlijke uitspraak) ondersteunt dat standpunt?

Werkzaamheden 2020: wie gaf opdracht voor werkzaamheden op het betreffende perceel, welke juridische grondslag werd gebruikt, en waarom is niet gestopt na sommatie (als die inderdaad is ontvangen)?

Strafrechtelijke aangifte 2016: wie nam het besluit om aangifte te doen, welke feiten zijn aangeleverd, en hoe reflecteert het college op het sepot en de reputatieschade voor het burgerinitiatief?

Station Jelsum en subsidies: welke afspraken zijn (niet) nagekomen rond Station Jelsum, welke rol speelde provincie/college in de procedurele voortgang, en op basis waarvan kan de overheid subsidie terugvorderen als realisatie mede door bestuurlijke blokkades uitblijft?

Met vriendelijke groet.

Bestuur Noord Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij

(Chris Rijff voor deze)

Contact

Post Scriptum: pers en media kunnen met vragen terecht bij de stichting via email: info@stationjelsum.nl of (0653 763125)